De zoon van Yvette leeft 0 jaar in vrijheid
Lees dit verhaal
Wouter leeft 42 jaar in vrijheid

“Ik voer mijn eigen vrijheidsstrijd”

Wouter Hamel (42) is jazz-zanger. In interviews sprak hij wel over het verleden van zijn opa als Japans krijgsgevangene en zijn oma die in een jappenkamp zat, maar nooit over zijn eigen vrijheidsstrijd. Dat is veranderd. “Ik zie het als mijn taak om op te komen voor de queers.”

“Mijn opa overleed precies vijftig jaar na de bevrijding. Ik kende hem als een stugge man die weinig sprak. Op 4 mei 1995, vlak na de twee minuten stilte om 8 uur, begon hij opeens te vertellen. Toen heeft hij ook voor het eerst heel hard gehuild. De volgende dag, Bevrijdingsdag, is hij niet meer wakker geworden.”

Wouter snapte nooit zo goed waar de bevrijding over ging, maar na de dood van zijn opa veranderde dat, vertelt hij. Hij ging met zijn oma mee die ieder jaar bloemen legde bij het Indisch Monument in Den Haag. Zij was jarenlang opgesloten in een jappenkamp en had een enorme afkeer van alles wat Japans was. “Als er een Toyota langsreed, begon ze al te schelden”, glimlacht hij. “Maar op een dag veranderde dat.”

Een nieuwe generatie
“Ze stond bij het Indisch Monument toen er jonge Japanse toeristen naar haar toe kwamen. Ze vroegen haar wat dat monument eigenlijk betekende. Dat heeft haar ogen geopend. Ze besefte dat zij een nieuwe generatie waren en dat ze haar kant van het verhaal niet kenden. Toen besloot ze dat ze niet haar hele leven boos wilde blijven op een land of een volk.” 

Hij heeft zelf ook last gehad van vooringenomen oordelen over Japanners, bekent hij. Hij komt als sinds 2007 regelmatig in Japan voor optredens en steeds als hij een heel oude man zag lopen, schoot het even door zijn hoofd: zou hij de kampopzichter van opa of oma zijn geweest? 

Dat is voorbij sinds hij in Japan een heel erg broos, oud echtpaar tegenkwam en zich realiseerde: het is voorbij.

Moonlight Serenade
Het Indisch Monument was een belangrijke plek voor zowel de opa als de oma van Wouter. Daarom voelde hij zich erg vereerd toen hem gevraagd werd om te spelen bij de Nationale Indiëherdenking op 15 augustus 2017. “Ik koos voor Moonlight Serenade omdat dat een van de lievelingsnummers van mijn oma was. Het deed haar denken aan haar bevrijding. Ze zong en neuriede het vaak toen ik nog klein was.”

Zijn oma heeft nooit met Wouter over haar kampervaringen gesproken, maar ze heeft hem wel haar dagboek uit die tijd gegeven. “Dat stond vol met tekeningen en recepten. Heel bijzonder; ze hadden bijna niets te eten en besteedden hun tijd aan fantasieën over wat ze zouden koken als… En er stonden liedjes in die ze in het kamp zongen.”

Ik mag zijn wie ik ben
Naarmate Wouter als artiest bekender werd, kreeg hij in interviews vragen over zijn Indische achtergrond, maar hij vertelde nooit uit zichzelf dat hij homo was. “Een paar jaar geleden vroeg ik mezelf dat opeens af. Waarom niet? Misschien was het geïnternaliseerde homofobie. Daar wilde ik vanaf, dus heb ik het een paar jaar extra vet aangezet.”

Daarbij gaat het niet alleen om hemzelf, benadrukt hij. ”Ik maak deel uit van de groep met transmensen, met sissies, met lesbiennes, met mensen die niet willen kiezen of ze man of vrouw zijn. Die groep wordt wereldwijd vervolgd. Ik heb het geluk dat ik geboren ben in een hoek van de wereld waarin ik mag zijn wie ik ben. Daarom zie ik het als mijn taak om voor deze mensen op te komen.” 

Kledingkast
Hij wil een voorbeeld zijn. Veel hetero’s beseffen niet, zegt hij, dat niet-hetero’s opgroeien zonder rolmodellen. Daarom is het belangrijk dat hij er wel een is. ”Dat betekent dat ik erover praat als ik op het podium sta. Dat ik er op mijn Insta-account geen geheim van maak dat ik een oorbel heb genomen. Als ik voor mijn kledingkast sta voor een optreden, moet ik steeds opnieuw beslissen: kies ik voor veilig of kies ik voor mezelf?” 

Commercieel gezien is het misschien niet handig, weet hij, want hij verkoopt minder platen door zo uitgesproken te zijn. ”Maar dat is mijn vrijheid me waard. Ik ben muzikant én queer. Het een kan niet zonder het ander. Mijn muziek is belangrijk voor me, maar tegelijkertijd wil ik mezelf niet verloochenen. Ik laat zien wie ik ben, en dat maakt me ook een betere performer.”

Gay of Queer
Wouter Hamel staat er op om het woord ‘queer’ te gebruiken, en niet homo of gay. Dat is namelijk niet hetzelfde. “Homoseksualiteit is een aanleg, een seksuele voorkeur, maar queer staat voor strijd om gelijke rechten”, legt hij uit. ”Het staat niet los van elkaar. Ik vind het belangrijk om jonge gays te laten zien dat ze niet de enige zijn. Ze moeten weten dat we niet alleen zijn. Dat velen ons zijn voorgegaan. Ik doe dat op mijn eigen manier. Mijn Indische familie is mijn geschiedenis, maar dit is mijn eigen strijd.”

Over 75 jaar vrijheid

In 2019 en 2020 herdenken we het beëindigen van de Tweede Wereldoorlog, 75 jaar geleden. We staan stil bij de vrijheid die is bevochten door mensen die daarvoor grote offers hebben gebracht. We vieren dat we sinds 1945 weer in vrijheid leven, in het besef dat we samen verantwoordelijk zijn om vrijheid door te geven aan nieuwe generaties.

75 jaar vrijheid wordt mede mogelijk gemaakt door:

Laat zien dat je vrijheid belangrijk vindt

Bestel hier de vrijheid-pin.

Bestellen
Terug naar de verhalen

In verband met het coronavirus, is het programma van 75 jaar vrijheid aangepast. Lees hier de laatste updates.