De zoon van Yvette leeft 0 jaar in vrijheid
Lees dit verhaal
Els leeft 44 jaar in vrijheid

“Als ik zeg: ‘schieten’, dan schiet je.””

Eerste luitenant Els Schiltmans-Burema (44) werkt als identificatiespecialist bij de Bergings- en Identificatiedienst van de Koninklijke Landmacht. Eerder in haar carrière is ze drie keer op uitzending geweest, onder andere naar Bosnië. Of ze nu onderzoek doet naar onbekende Nederlanders of de vrede bewaart tijdens een VN-missie; als militair kun je het verschil maken, zegt ze.

“Ik was 19 en net een half jaar in dienst toen ik werd uitgezonden naar Bosnië. Het was een paar maanden na de val van Srebrenica en ik werkte als chauffeur van een bataljonscommandant. Ik herinner me een dag waarop de sfeer heel grimmig was. Er waren veel mensen op straat en er werd met een stalen pijp op mijn auto geslagen. Daarop pakte mijn baas mijn wapen, dat ik altijd naast me had liggen, laadde het door en legde het op mijn schoot. ‘Als ik zo meteen zeg: ‘schieten’, dan schiet je’, zei hij.

Groenstrookje
Uiteindelijk heb ik het niet hoeven te gebruiken, maar dat moment was heel confronterend voor me. Je hoopt dat je je wapen niet tegen een ander mens hoeft te gebruiken, terwijl je daar wel voor opgeleid bent en in theorie precies weet wat er kan gebeuren. 

Terug in Nederland moest ik heel erg wennen. Ik liep niet meer over gras, want in Bosnië kunnen daar mijnen liggen. Bij mij thuis lag een groenstrookje voor de deur en daar liep ik omheen. Op het moment dat ik mezelf daar op betrapte, besefte ik pas dat ik weer in Nederland was. Ik ben me nog heel lang blijven verbazen over de dingen waar mensen zich hier druk over maakten, terwijl de mensen op nog geen drie uur vliegen verderop geen enkele vrijheid hadden.

Iets mysterieus
Ik heb altijd een fascinatie voor de dood gehad. Het heeft iets mysterieus. Als meisje verzamelde ik al botjes van dode dieren onder mijn bed, dus toen ik in 2009 aangenomen werd bij de Bergings-en Identificatiedienst ging er een lang gekoesterde wens van me in vervulling. 

Samen met mijn drie collega’s identificeren we lichamen van onbekende Nederlanders. Er zijn nu, zo lang na de oorlog, nog steeds menselijke resten waar we geen naam bij hebben.

Puzzelen
We zijn nu al een tijdlang bezig de 103 onbekende slachtoffers op het Ereveld van Loenen te identificeren. Dat waren vaak dwangarbeiders die tijdens de oorlog in Duitsland zijn omgekomen en daar begraven zijn. Tien, twintig jaar na de oorlog werden hun lichamen naar Nederland gestuurd. Er was wel een beetje informatie beschikbaar, maar er hoefde maar een spelfout gemaakt te zijn of het werd lastig tot zelfs onmogelijk om uit te vinden om wie het precies ging. Een Nederlandse Smit is makkelijk te verduitsen tot Schmit of Schmidt. Als er dan geen meneer Schmidt als vermist opgegeven stond, verdween hij al snel in de kaartenbak met onbekende Nederlanders. Een groot deel van ons werk bestaat daarom uit puzzelen. Het geeft een groot gevoel van bevrediging als je de stukjes op de juiste plaats weet te krijgen. 

Voor veel nabestaanden is het een bevrijding om te weten waar hun familielid of geliefde gebleven is.

‘Bedankt lieverd’
Zodra iemand geïdentificeerd is, wordt hij opnieuw begraven en krijgt hij een steen. Dat is voor de nabestaanden altijd een emotioneel moment. Zo stond ik ooit naast een 86-jarige vrouw die mijn hand pakte en zei: ‘Bedankt lieverd, voor mijn broertje.’ Daar doen we het voor. Wij geven zo’n vrouw na al die tijd rust en vrijheid. Zij is van de generatie van mijn grootouders en als je daar over nadenkt dan weet je dat het nog helemaal niet zo lang geleden is. 

Zo was er ook de zoon van een Poolse vlieger. Zijn vader had hem als baby’tje nog vastgehouden, maar is daarna nooit meer teruggekomen. Pas 73 jaar later werd zijn lichaam in het IJsselmeer gevonden. Toen we hem begroeven, zei die zoon: ‘Vandaag eindigt voor mij de Tweede Wereldoorlog.’ Het geeft mensen rust als ze weten waar hun dierbare gebleven is. Ik ben er trots op dat we daar met ons werk aan kunnen bijdragen.”

Over 75 jaar vrijheid

In 2019 en 2020 herdenken we het beëindigen van de Tweede Wereldoorlog, 75 jaar geleden. We staan stil bij de vrijheid die is bevochten door mensen die daarvoor grote offers hebben gebracht. We vieren dat we sinds 1945 weer in vrijheid leven, in het besef dat we samen verantwoordelijk zijn om vrijheid door te geven aan nieuwe generaties.

75 jaar vrijheid wordt mede mogelijk gemaakt door:

Laat zien dat je vrijheid belangrijk vindt

Bestel hier de vrijheid-pin.

Bestellen
Terug naar de verhalen

In verband met het coronavirus, is het programma van 75 jaar vrijheid aangepast. Lees hier de laatste updates.